Opsporing Verzocht Dit jaar werd al twee keer foutief het signalement verspreid van vermeende verdachten, die in werkelijkheid niet bij een misdrijf betrokken waren.

Het tv-programma Opsporing Verzocht en de politie hebben maandag excuses gemaakt nadat een week eerder een jongen in beeld werd gebracht als verdachte van een zware mishandeling, die daarmee niets te maken had.

Het item ging over een incident op Tweede Kerstdag in een discotheek in Markelo, Overijssel, waarbij een minderjarige jongen ernstige hoofdwonden en breuken opliep. Op onscherpe videobeelden in de volle discotheek is te zien hoe een jongen klappen uitdeelt.

Volgens de politie zijn „in de montage […] twee verschillende jongens aangezien voor één persoon en als verdachte uitgezonden”, aldus een verklaring. Presentator Anniko van Santen zei in de jongste uitzending te betreuren beelden te hebben getoond van „iemand die niet de verdachte was”. Zij gaf geen verklaring voor de vergissing.

Daarna waren opnieuw beelden te zien van degene die wel als verdachte geldt. Ze drong er bij getuigen op aan „echt niet langer te wachten met bellen”.

De politie zegt te beseffen „wat de impact van een dergelijke vergissing kan zijn” en dat „de betrokkenen” de mogelijkheid hebben een klacht in te dienen en een schadevergoeding kunnen eisen. Het item is na de constatering offline gehaald.

In februari werd een soortgelijke fout gemaakt. Een vrouw werd ten onrechte als verdachte aangewezen voor het oplichten van een hoogbejaarde vrouw.

Foutenmarge

Het lijken niettemin geen geïsoleerde incidenten. Volgens de meest recente gegevens van het Openbaar Ministerie is tussen augustus 2019 en augustus 2024 „in een tiental gevallen […] het verkeerde beeld verspreid bij een opsporingsbericht en/of via een opsporingsprogramma”.

Het OM schrijft dat door het Landelijk Team Opsporingscommunicatie van de politie in die periode „tussen de 6.000 en 7.000 beelden van [verdachte] personen zijn verspreid”. De „foutenmarge is dus klein, maar natuurlijk is iedere fout er één te veel”.

Volgens het OM ontstaan fouten door onbetrouwbare getuigen, door verkeerde beelden, of ten gevolge van „onzorgvuldig dan wel onvolledig opsporingsonderzoek”, bijvoorbeeld door het verkeerd uitlezen van tijdcodes bij beelden, of het koppelen ervan aan de verkeerde locatie. „Ook komt het zeer sporadisch voor dat mensen worden getoond, terwijl deze zich al eerder hebben gemeld bij de politie”.

Voorafgaand aan het besluit om beelden van een verdachte te tonen worden belangen afgewogen, zegt het OM. Het gaat dan om „rechtmatigheid, proportionaliteit, subsidiariteit en doelmatigheid”.

Ongewenst bereik

Een 68-jarige vrouw uit Oldenzaal pleegde in 2017 zelfmoord kort nadat een opsporingsprogramma van RTV Oost beelden had gepubliceerd van de vrouw die in een supermarkt een op de band vergeten portemonnee meenam. Toen de vrouw zich diezelfde avond meldde, werd het item offline gehaald, maar op internet bleven de beelden circuleren.

Een OM-woordvoerder zei destijds tegen NRC nog steeds achter publicatie van de beelden te staan. Maar in de richtlijnen voor het vrijgeven van beelden staat nadrukkelijk dat men er rekening mee moet houden dat ze een „ongewenst bereik” kunnen hebben.

Ethici en privacy-experts hadden destijds kritiek op het OM. In eerdere zaken gaf het OM eerst een waarschuwing: als de dader zich niet meldt, publiceren we de beelden. In het geval van de 68-jarige vrouw was dat niet gebeurd.