Politiemedewerkers vinden dat zij te snel aan de schandpaal zijn genageld voor het zoeken in de interne systemen naar informatie over de geruchtmakende moord op de 17-jarige Lisa. Een rechercheur die op het matje moet komen geeft aan niet uit sensatiezucht te hebben ‘gegluurd’, maar om de moordenaar sneller op te sporen.

Het gaat in de meeste gevallen om het ‘gluren’ in het meldkamersysteem, het GMS (voluit het Geïntegreerd Meldkamer Systeem). Dat blijkt uit gesprekken die de bonden met hun leden hebben gevoerd.

In dit systeem komen belangrijke vertrouwelijke gegevens over een acute zaak binnen, zoals een signalement van een verdachte, berichtenverkeer van de meldkamer en de eerste bevindingen van agenten ter plaatse.

‘Dit wordt gedoogd’

De politie vermoedt dat bijna 1700 politiemedewerkers ‘geen functioneel doel hadden’ en de systemen ‘dus niet hadden mogen raadplegen’. Maar het raadplegen van GMS door agenten die niet direct betrokken zijn wordt al jaren gedoogd, zegt Nine Kooiman, voorzitter van de Nederlandse Politiebond (NPB).

Sterker nog, informatie in GMS is in veel zaken de basis geweest voor een oplossing. Kooiman noemt de moord op Peter R. de Vries, een rechercheur de tramaanslag in Utrecht. In die zaken kwamen belangrijke tips van een andere eenheid binnen.

Mag het nou wel of niet?

Dus: is het ‘gluren’ nou wel of niet verboden? De korpsleiding houdt het vaag. „De kern is dat je te allen tijde kunt uitleggen waarom je de politiesystemen hebt geraadpleegd”, legt een woordvoerder uit. „Als politieambtenaar heb je de professionele ruimte om zelf een afweging te maken en te beslissen. Dit maakt echter dat je ook je afweging moet kunnen uitleggen en verklaren.”

Kooiman reageert dat het haar ‘altijd is uitgelegd’ dat je mag meekijken als je denkt te kunnen helpen. „Dat valt wat mij betreft onder goed politiewerk, en dat zal ik met hand en tand blijven verdedigen”, zegt de voorzitter.

De officiële norm is dat je uiteraard mee mag denken. Maar onbevoegd gluren is niet de bedoeling, klinkt het bij de korpsleiding. De leiding zegt dat het ‘natuurlijk mogelijk is’ dat agenten ‘zich niet bewust zijn van de norm’. „We vinden het daarom belangrijk om aandacht te besteden aan de regels rond het raadplegen van informatie en om daarover in gesprek te gaan.”

‘Wat zijn jullie denkende?’

Voor het kijken in het GMS is in de zaak-Lisa een rechercheur op de vingers getikt, schrijft hij op het sociale platform X. Hij is woest over de gang van zaken. ‘Wat zijn jullie denkende om ons zo weg te zetten?’ foetert hij in een reeks berichten op het sociale platform X. ‘Misschien wordt het maar tijd om ergens anders buiten de politie voor een baan te kijken. Ik ben er wel een beetje klaar mee.’

Meekijken in het GMS redt mensenlevens, zegt de rechercheur. Hij haalt het voorbeeld aan van de tramaanslag in Utrecht. Terwijl hij niet in dat gebied werkte, las hij mee in de meldingen. ‘Ik zag dat er gegevens werden gedeeld met het verzoek een bedrijfsnaam te achterhalen.’

Hij dook erin, vond het bedrijf en speelde die informatie door. ‘Door dat resultaat konden de eenheden op het plaats delict gelijk doorstappen.’ Dat is de ‘24/7-mindset’ waar de politie altijd zo prat op gaat. ‘We werken met grote criminelen die landelijk werken’, legt hij uit.

De kans dat een agent aan de andere kant van het land iets weet dat in het ‘gouden uur’ na een moord cruciaal is, is volgens hem reëel aanwezig. ‘We zijn opgeleid en getraind om 24/7 agent te zijn.’

Stevig gesprek kan volgen

Zijn alle 1700 medewerkers daarmee vrijgepleit? Nee, er zitten volgens Kooiman ongetwijfeld medewerkers tussen die ‘hun nieuwsgierigheid niet hebben kunnen bedwingen’. „Als ze proberen om in een afgesloten recherchedossier te komen, gaan alle alarmbellen af en volgt er terecht een stevig gesprek. Dat gebeurt al jaren.”

De politie ziet bij de medewerkers een ‘professionele betrokkenheid en interesse in incidenten of onderzoeken’. „Maar informatie opzoeken mag echt alleen als dat voor het werk noodzakelijk is. Het is goed om daar het gesprek met elkaar over te voeren.”

Kooiman had gehoopt dat de politie pas na zo’n gesprek met dit nieuws naar buiten zou treden. „We hebben geprobeerd om alle betrokkenen op het juiste moment te informeren. Daar mag kritiek op zijn, als we het belang van zorgvuldige omgang met politie-informatie maar niet uit het oog verliezen”, besluit de politie.

Geen sprake van dossiers

In de media is dinsdag het beeld ontstaan dat agenten zouden hebben gegluurd in dossiers, maar dat ontkent de korpsleiding. „Door de politie is niet gesproken over een dossier of recherche-dossier. Daar is ook geen sprake van.”